Lafora bij de ruwharige teckel: signalen en DNA-test

Lafora is een erfelijke vorm van epilepsie die vooral bij ruwharige dwergteckels voorkomt. Het begint meestal pas op latere leeftijd, vaak rond zeven jaar of ouder, met korte schokjes die vaak worden uitgelokt door flitsend licht of een plotseling geluid.

De ziekte is niet te genezen en wordt langzaam erger. Toch kunnen veel teckels met Lafora nog jaren een behoorlijk leven hebben, zeker als het baasje weet wat er gebeurt en de omgeving erop aanpast. En het mooie is: met een DNA-test kun je voorkomen dat pups het krijgen.

Wat is Lafora precies?

Lafora is een progressieve myoclonische epilepsie. Dat klinkt ingewikkeld, maar het zegt precies wat het is. Progressief betekent dat het in de loop van de jaren erger wordt. Myoclonisch betekent dat het om korte, onwillekeurige spierschokken gaat. En epilepsie omdat de oorzaak in de hersenen zit.

Door een fout in een gen kan het lichaam bepaalde suikerachtige stoffen niet goed opruimen. Die hopen zich op in onder meer de hersencellen, als kleine klontjes die Lafora-lichaampjes heten. Daardoor gaan zenuwcellen steeds slechter werken.

Bij de teckel is de genetische oorzaak in 2005 gevonden door een internationale groep onderzoekers (Lohi e.a.). Zij zagen dat het om een fout in één gen gaat, en dat maakte een DNA-test mogelijk. Bij andere teckels dan ruwharige dwergen is Lafora veel zeldzamer.

Wat merk je aan je teckel?

De eerste signalen zijn makkelijk te missen of te verwarren met schrikken. Je teckel maakt dan een plotselinge schok met zijn kop, of zijn hele lijf schiet even in elkaar. Het duurt een fractie van een seconde en daarna is hij weer gewoon zichzelf.

Wat Lafora zo herkenbaar maakt, is wat de schokjes uitlokt:

• flitsend of flikkerend licht, zoals zon die door bomen valt tijdens een wandeling of een tv-scherm
• een plotseling geluid, zoals een deur die dichtvalt, een klap of het rammelen van sleutels
• een plotselinge beweging vlak bij zijn kop

In het begin gebeurt het af en toe. Na verloop van tijd worden de schokjes vaak heftiger en vaker. Bij een deel van de honden komen er later ook grote epileptische aanvallen bij, waarbij de hond omvalt, gaat trappelen en even niet aanspreekbaar is. Op den duur kunnen ook het zien, de coördinatie en het geheugen achteruitgaan. Sommige honden worden wat verward of herkennen bekende plekken minder goed.

Hoe snel dat gaat, verschilt sterk per hond. Bij de ene gaat het jaren goed met alleen wat schokjes, bij de andere gaat het sneller.

Lafora of iets anders?

Schokjes en trillen kunnen veel oorzaken hebben, van kou en spanning tot pijn of een andere vorm van epilepsie. Over trillen in het algemeen lees je meer bij waarom trilt mijn teckel. Het verschil met Lafora: de schokjes zijn kort en schokkend, niet langdurig trillend, en ze komen opvallend vaak direct na een prikkel van licht of geluid.

Wat doe je als je het vermoedt?

Maak een afspraak bij de dierenarts. Neem een filmpje mee, want de kans is groot dat hij in de spreekkamer niets laat zien. Probeer vast te leggen wanneer het gebeurt: welk licht, welk geluid, welk moment van de dag.

Bij een ruwharige teckel met dit soort klachten zal de dierenarts waarschijnlijk een DNA-test voorstellen. Daarmee is snel duidelijk of hij twee kopieën van het foute gen heeft. Soms volgt een doorverwijzing naar een dierenarts die gespecialiseerd is in neurologie.

Spoed: duurt een aanval langer dan vijf minuten, of komen er aanvallen achter elkaar zonder dat hij ertussen bijkomt, bel dan direct de dierenarts of de spoedpost.

Tijdens een aanval kun je dit doen:

• blijf rustig en kijk op de klok
• haal dingen weg waaraan hij zich kan stoten, en houd hem weg van de trap
• doe het licht zachter en zet geluid uit
• steek je handen niet in zijn bek; hij slikt zijn tong niet in, maar kan wel per ongeluk bijten
• laat hem daarna rustig bijkomen op een donkere, stille plek

Leven met een teckel met Lafora

Lafora is niet te genezen, maar je kunt er veel aan doen om het leven van je teckel prettiger te maken.

Medicijnen

De dierenarts kan medicijnen tegen epilepsie voorschrijven. Die halen de schokjes niet altijd helemaal weg, maar maken ze bij veel honden minder heftig en minder vaak. Het zoeken naar het goede middel en de goede hoeveelheid kost soms wat tijd. Stop nooit op eigen houtje, want dat kan aanvallen uitlokken.

Prikkels beperken

Dit is het deel dat je zelf in de hand hebt:

• Wandel bij laagstaande zon liever op open terrein dan door een bos met flikkerend licht.
• Houd de tv niet te fel en niet te dichtbij zijn mand.
• Laat deuren niet dichtslaan, en kondig jezelf aan voordat je hem aanraakt als hij slaapt.
• Geef hem een vaste, rustige plek in huis waar hij zich kan terugtrekken.

Een vast dagritme helpt ook. Veel teckels met Lafora voelen zich het beste bij voorspelbaarheid. Sommige eigenaren merken ook dat aanpassingen in voeding helpen, maar overleg dat eerst met je dierenarts.

Wanneer is het genoeg?

Op een gegeven moment kan de ziekte zo ver zijn dat je teckel er echt onder lijdt: veel aanvallen, niet meer weten waar hij is, niet meer goed kunnen lopen. Dat is een gesprek dat je met je dierenarts voert, liefst ruim voordat het zover is. Het is goed om te weten dat dit moment voor veel honden pas jaren na de eerste schokjes komt.

De DNA-test en het fokken

Lafora erft recessief over. Een teckel wordt alleen ziek als hij van allebei de ouders het foute gen heeft gekregen. De test geeft daarom drie mogelijke uitslagen:

Een drager is dus zelf helemaal gezond. Een fokker kan een drager prima gebruiken, zolang de andere ouder vrij is. Dan wordt geen enkele pup ziek, al kan een deel van de pups weer drager zijn. Gaat het mis, dan is dat omdat twee dragers met elkaar gecombineerd worden.

Een goede fokker van ruwharige teckels laat de ouderdieren daarom testen en vertelt je de uitslagen zonder dat je erom hoeft te zeuren. Vraag ernaar als je een pup zoekt, en vraag het liefst op papier. Meer tips staan bij teckel kopen. Ben je verliefd op het karakter van de ruwharige teckel, dan is dit een van de belangrijkste vragen die je kunt stellen.

Heb je al een volwassen ruwharige dwergteckel zonder bekende uitslag? Dan kun je hem alsnog laten testen. Dat geeft rust als hij vrij of drager is, en als hij lijder blijkt, weet je waar je op moet letten voordat er klachten zijn.

Veelgestelde vragen

Hoe lang leeft een teckel met Lafora?
Dat verschilt sterk. Omdat de ziekte meestal pas op latere leeftijd begint en langzaam erger wordt, leven veel teckels met Lafora nog jaren met een redelijke kwaliteit van leven. De snelheid waarmee het verergert, is per hond anders.

Kun je aan een pup zien of hij Lafora krijgt?
Nee. Een pup met twee foute genen ziet er jarenlang volkomen gezond uit, omdat de klachten meestal pas op latere leeftijd beginnen. Alleen de DNA-test van de pup of van allebei de ouders geeft daar zekerheid over.

Komt Lafora ook bij korthaar of langhaar teckels voor?
Het komt vooral voor bij ruwharige dwergteckels. Bij andere teckels is het veel zeldzamer. Heb je twijfels over een schokkende teckel met een andere vacht, laat hem dan gewoon nakijken, want er zijn andere oorzaken die vaker voorkomen.

Waar laat ik mijn teckel testen?
Je dierenarts kan bloed of wangslijm afnemen en insturen naar een laboratorium dat deze test doet. Zoek je een pup, vraag de fokker dan naar de uitslag van de ouders.

Bronnen

Lohi e.a. (2005), Science: de genetische oorzaak van Lafora bij de ruwharige dwergteckel.